นั่งร้านโครงสำเร็จรูปและวิธีติดตั้งรื้อถอน

• นั่งร้านท่อประกอบ tubular scaffolds เริ่มจากศึกษาเรียนรู้โครงสร้างหลัก จากนั้นจะเรียนรู้จากล่างขึ้นบนและซ้ายไปขวา
• ส่วนนั่งร้านโครงสำเร็จรูป pre-fabricate scaffolds เริ่มจากศึกษาเรียนรู้โครงสร้างหลักเก้าชิ้น หลังจากนั้นก็ให้ทำความเข้าใจการติดตั้งอุปกรณ์ด้านล่างและอุปกรณ์ด้านบนของโครงสร้างหลัก

1.1) เฟรมขาตั้ง Main Frame สองชิ้นต่อหนึ่งเบย์ 

หนึ่งเบย์ของนั่งร้านจะมีเฟรมขาตั้งสองชิ้น หน้าที่คือรับโหลดทั้งหมดเพื่อส่งถ่ายลงสู่ด้านล่าง หมายความว่ารับโหลดที่เกิดจากน้ำหนักบรรทุก โหลดที่เกิดจากอุปกรณ์ของนั่งร้านเองและโหลดที่เกิดจากสภาวะแวดล้อมเช่นแรงปะทะลมและส่งถ่ายโหลดดังกล่าวนี้ตามหลักการของโครงสร้าง จากส่วนบนสู่อุปกรณ์ด้านล่างและสู่พื้นล่างสุดตามลำดับ

1.2) ค้ำยัน Cross Brace สองชิ้นต่อหนึ่งเบย์ 

ค้ำยันของนั่งร้านแต่ละกลุ่มจะมีลักษณะแตกต่างกัน แต่องศาการติดตั้งและหน้าที่ก็ยังอยู่บนหลักการเดิมคือถ่ายโหลดระหว่างแนวดิ่งกับแนวนอน งานของนั่งร้านแบบโครงสำเร็จรูปนี้ โหลดจะถูกถ่ายลงเฟรมขาตั้ง ถ่ายลงอุปกรณ์ด้านล่างและลงพื้นล่าง 

1.3) เฟรมครอบ Working Frame หนึ่งชิ้นต่อหนึ่งเบย์ 

เฟรมครอบหนึ่งเบย์ จะมีเพียงชิ้นเดียว ติดตั้งไว้เฉพาะชั้นทำงานเพื่อปูแผ่นพื้นเท่านั้น ส่วนทางขึ้นลงระหว่างชั้นจะติดตั้งบันไดควบคู่ไปกับแผ่นทางเดิน ประเด็นดังกล่าวนี้ ช่างนั่งร้านอาจไม่เข้าใจชัดเจนมากพอเกี่ยวกับรายละเอียด ซึ่งจะอธิบายให้เข้าใจถึงความแตกต่างระหว่างการใช้แผ่นทางเดินและการใช้เฟรมครอบร่วมกับแผ่นพื้น ในลำดับหลังจากนี้ 

1.4) ข้อต่อระหว่างชั้น Joint Pins สี่ชิ้นต่อหนึ่งเบย์ 

ข้อต่อมีหน้าที่ต่อชั้นนั่งร้านให้สูงขึ้น ติดตั้งโดยเสียบประกอบเฟรมขาตั้งที่หัวเสาทั้งสี่ต้นและติดตั้งอุปกรณ์นั่งร้านขึ้นไปด้านบน ข้อต่อจะบังคับให้ชั้นบนล่างอยู่ในแนวดิ่งตรงกัน แต่ละชั้นจะถูกยึดให้มั่นคงด้วยสองอุปกรณ์คือความยาวข้อต่อซึ่งมีลักษณะเป็นเดือยสวมและบันไดเกาะเฟรมขาตั้งระหว่างชั้น (ดูภาพประกอบ)

2.1) ติดตั้งโซล์บอร์ดและแป้นปรับเกลียว Sole Board and Jack Base 

การติดตั้งแผ่นรองฐานนั่งร้านร่วมกับแผ่นรองตีนเสาแบบแป้นปรับเกลียว ให้ใช้หลักการเช่นเดียวกันกับนั่งร้านแบบอื่นๆ หมายความว่า พื้นทั่วไปซึ่งประมาณค่ารับโหลดไม่ได้ต้องใช้โซล์บอร์ด ความยาวขั้นต่ำ ๔๖๐ มิลลิเมตรต่อหนึ่งต้นเสา พื้นดินอ่อนซึ่งอาจยุบตัวให้ใช้ความยาวสองเท่า และหากเป็นพื้นแข็งประมาณค่ารับโหลดต่อหน่วยพื้นที่ได้ ก็ไม่ต้องใช้โซล์บอร์ด พื้นที่รับโหลดของโซล์บอร์ดต่อหนึ่งเสา เท่ากับความกว้างโซล์บอร์ดคูณความยาวตามข้อกำหนด ๒๒๐x๔๖๐ จะได้ ๑๐๑,๒๐๐ ตารางมิลลิเมตร

ในบางพื้นที่ของงานนั่งร้านเช่นไซด์งานก่อสร้าง อาจมีสภาพพื้นที่ชุ่มน้ำ พื้นดินยุบตัวง่าย ก็ให้พิจารณาใช้ยูแจ็คเบสร่วมกับเหล็กรูปพรรณแบบซีราง C-Chanel โดยใช้ความหนาขั้นต่ำ ๓.๒ มิลลิเมตร หน้ากว้าง ๑๐๐ มิลลิเมตร วางหงายใต้ยูแจ็คเบส ทั้งนี้ต้องมีพื้นที่รับโหลดต่อหนึ่งต้นเสาได้ไม่น้อยกว่าเดิม เมื่อหน้ากว้างของเหล็กซีรางแค่ ๑๐๐ มิลลิเมตร ความยาวจึงต้องไม่น้อยกว่าสองเท่า ประเด็นอธิบายคือเหล็กรางตัวซี ต้องมีความยาวขั้นต่ำเท่าไร เพื่อให้ได้พื้นที่รับโหลด ๑๐๑,๒๐๐ ตารางมิลลิเมตร

๑๐๑,๒๐๐ ตาราง มม.= ๑๐๐ มม.x ความยาวขั้นต่ำ ฉะนั้นจะได้ความยาวของเหล็กซีราง ๑,๐๑๒ มิลลิเมตร หากเป็นพื้นดินอ่อนต้องเพิ่มความยาวเป็นสองเท่า 

2.2) ติดตั้งเฟรมขาตั้ง Main Frame

เฟรมขาตั้งมีลักษณะโครงสร้างที่เชื่อมประกอบเข้าด้วยกัน โหลดจะส่งถ่ายลงด้านล่างผ่านคู่เสา นั่งร้านหนึ่งเบย์จะใช้สองเฟรม ด้วยเสาทั้งสองข้างถูกเชื่อมติดประกอบกันไว้ไม่เป็นอิสระต่อกัน ฉะนั้นต้องติดตั้งโดยสวมลงบนแจ็คเบส ปรับระดับด้วยเกลียว ระดับสูงต่ำจะยืนยันด้วยไม้บรรทัดระดับน้ำ สิ่งที่ต้องระวังและเคร่งครัดคือเสาต้องดิ่งและโครงแนวตามแนวนอนต้องได้ระดับน้ำ 

2.3) ติดตั้งค้ำยัน Cross Brace 

หนึ่งเบย์ต้องติดตั้งสองชุด หากอุปกรณ์มีตำหนิลักษณะโก่งงอเสียรูป ก็อาจทำให้ประกอบเข้าไม่แนบชิด ทุกชั้นของนั่งร้านต้องติดตั้งค้ำยันสภาพปกติและต้องครบจำนวนเสมอ 

2.4) ติดตั้งเฟรมครอบ Working Frame 

หนึ่งเบย์ติดตั้งเฟรมครอบเพียงหนึ่งชุด และจะติดตั้งเฉพาะชั้นทำงานเท่านั้น เฟรมครอบเป็นโครงสร้างสำเร็จรูปที่สร้างขึ้นและออกแบบให้ติดตั้งตามแนวนอนบนเฟรมขาตั้ง และด้านบนของเฟรมครอบจะนำแผ่นปูพื้นมาติดตั้งสำหรับเป็นชั้นทำงานของคนหรือวางเครื่องมือ วัสดุน้ำหนักเบาก็ได้ 

เรื่องพึงกระทำสำหรับการเรียนรู้ คือผู้เกี่ยวข้องกับงานนั่งร้าน ต้องอธิบายได้ถึงหน้าที่ ความแตกต่างและความสัมพันธ์ของ ๔ อุปกรณ์นี้คือเฟรมครอบ แผ่นปูพื้น แผ่นทางเดินและบันได ซึ่งลำดับถัดไปจะอธิบายให้เข้าใจอย่างละเอียด 

2.5) ติดตั้งแผ่นปูพื้นบนเฟรมครอบ Scaffolding Planks 

แผ่นปูพื้นต้องติดตั้งให้ขอบด้านข้างชิดกันไม่มีช่องโหว่ ทั้งนี้เพื่อป้องกันไม่ของตกลงด้านล่าง สำหรับนั่งร้านโครงสำเร็จรูปจะกำหนดความยาวให้พอดีกับขนาดของโครงสร้างจึงไม่ต้องต่อ แผ่นปูพื้นทุกแผ่นจะต้องใช้ลวดโลหะขันชะเนาะยึดไว้กับเฟรมครอบ 

การยึดแผ่นพื้นกับเฟรมครอบแนะนำให้หน่วยงาน นำแคลมป์ยึดพื้นของนั่งร้านท่อประกอบ (plank clamp BS EN74) มาใช้แทนการใช้ลวด เพราะจะง่าย แข็งแรง ต้านการขยับเคลื่อนและลดความผิดพลาดตึงหย่อนในการขันชะเนาะของช่างนั่งร้านได้ดีกว่า 

2.6) ติดตั้งแผ่นทางเดินและบันได Walking Penal and Ladder

นั่งร้านโครงสำเร็จรูปจะติดตั้งร่วมกันขั้นต่ำสองเบย์ สำหรับทำงานหนึ่งเบย์และสำหรับเป็นทางขึ้นลงอีกหนึ่งเบย์

อธิบายภาพ : แผ่นปูพื้น (หนึ่ง) ต้องติดตั้งบนเฟรมครอบและขันชะเนาะด้วยลวดเหล็กหรือแปลงสภาพใช้แคลมป์ยึดพื้นของนั่งร้านท่อประกอบก็ได้ ส่วนแผ่นทางเดิน (สอง) จะถูกติดตั้งคู่กับบันไดเพื่อเดินขึ้นไปยังชั้นทำงาน ฉะนั้นนั่งร้านโครงสำเร็จรูปจะถูกติดตั้งคู่กันสองเบย์ 

2.7) การติดตั้งนั่งร้านโครงสำเร็จรูปเป็นนั่งร้านเคลื่อนที่ 

นั่งร้านโครงสำเร็จรูป หากจะนำมาสร้างเป็นนั่งร้านเคลื่อนที่ได้ ต้องประกอบส่วนฐานร่วมกับแจ๊คเบสแบบมีล้อ (caster jet base) อุปกรณ์แจ๊คเบสแบบนี้ แม้จะมีมาตรฐานรองรับแต่ข้อจำกัดคือการติดตั้งมีความแข็งแรงต่ำ ไม่ได้ขันกวดยึดแน่นเหมือนนั่งร้านแบบท่อประกอบหรือไม่ได้ตอกลิ่มยึดแบบนั่งร้านลิ่มล็อค เมื่อวิเคราะห์ความปลอดภัยหรือประเมินความเสี่ยงแล้ว หลายสถานประกอบกิจการที่มีระบบบริหารจัดการด้านความปลอดภัยมาตรฐานสูง จะไม่อนุญาตให้ใช้งาน 

หากบริษัทใด อนุญาตหรือยอมรับให้ใช้ท่อและแคลมป์ของนั่งร้านท่อประกอบ ร่วมติดตั้งแปลงสภาพได้ต้องยึดถือตามแนวปฏิบัติดังต่อไปนี้ 

• ต้องปฏิบัติตามขอบเขต ข้อกำหนดของระเบียบปฏิบัติของบริษัทฯ ที่ลงนามรับรองโดยนายจ้างหรือตำแหน่งงานตัวแทนนายจ้าง /หรือ
• กรณีไม่มีระเบียบปฏิบัติ ต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขที่วิศวกรโยธากำหนดเป็นครั้งต่อครั้ง one off job

แจ๊คเบสแบบแผ่นแบน มีแป้นปรับเกลียว jet base 

แจ๊คเบสแบบครอบตัวยู มีแป้นปรับเกลียว u-jet base 

แจ๊คเบสแบบล้อ มีแป้นปรับเกลียว caster jet base 

ขั้นตอนติดตั้งนั่งร้านที่กล่าวถึงนี้เป็นรากฐานสำคัญ สามารถนำไปปรับใช้ตามข้อบังคับว่าด้วยการสร้าง ประกอบ ติดตั้ง ทดสอบ ตรวจสอบ ใช้นั่งร้าน ฯลฯ ตามกฎหมายไทยได้ หมายความว่าให้นำลำดับการการสร้าง ประกอบ ติดตั้ง ทดสอบ ตรวจสอบ ไปชี้บ่งระบุอันตรายและมาตรการควบคุมอันตราย ก็จะสอดคล้องกับความต้องการของกฎหมาย

เนื่องจากนั่งร้านโครงสำเร็จรูปติดตั้งง่าย ตรวจสอบตรวจสภาพง่ายจึงแนะนำให้ตรวจแบบผสมผสาน หมายความว่าบางลำดับให้ตรวจเป็นกลุ่ม บางลำดับก็ให้ตรวจเป็นการเฉพาะอุปกรณ์ เพื่อให้ป้องกันการสับสนจึงแจกแจงดังนี้ 

• ตรวจสภาพอุปกรณ์ ตรวจการติดตั้งฐานนั่งร้าน
• ตรวจสภาพอุปกรณ์ ตรวจการติดตั้งโครงสร้างหลักเก้าชิ้น
• ตรวจสภาพอุปกรณ์ ตรวจการติดตั้งบันไดและแผ่นทางเดิน
• ตรวจสภาพอุปกรณ์ ตรวจการติดตั้งชั้นทำงาน work platform

3.1) ตรวจสภาพอุปกรณ์ ตรวจการติดตั้งอุปกรณ์ฐานนั่งร้าน 

แจ็คเบส ยูแจ็คเบส แผ่นรองฐาน เหล็กซีราง ไม่บิดเบี้ยวเสียรูป ไม่เกิดสนิมรุนแรงกระทั่งมีตามด (pin hole) สำหรับแจ็คเบสหรือยูแจ็คเบส ต้องตรวจสภาพเกลียวด้วย ฐานนั่งร้านให้ติดตั้งและตรวจสภาพดังนี้ 

• พื้นแข็งรับโหลดได้ไม่ยุบตัว ใช้หรือไม่ใช้แผ่นรองฐาน sole board ก็ได้ 
• พื้นทั่วไปให้เลือกใช้แจ็คเบสกับแผ่นรองฐานขนาดยาวต่อหนึ่งต้นเสา ขั้นต่ำ ๔๖๐ มิลลิเมตร หากใช้แผ่นรองฐานชิ้นเดียวรองรับแจ็คเบสแบบสองเสาควบ ต้องให้ปลายแต่ละด้านเลยแนวเสาไม่น้อยกว่า ๓๐๐ มิลลิเมตร

บางไซด์งานก่อสร้าง ซึ่งเดิมอาจพื้นที่เกษตรกรรมหรือพื้นที่ริมแหล่งน้ำ มักมีข้อจำกัดเกี่ยวกับการใช้อุปกรณ์แจ็คเบสร่วมกับแผ่นรองฐาน ก็ให้พิจารณาใช้ยูแจ็คเบสร่วมกับเหล็กซีราง ทั้งนี้เหล็กซีรางต้องยาวไม่น้อยกว่า ๑,๐๑๒ มิลลิเมตรต่อหนึ่งเสาหรือเท่ากับ ๑,๐๑๒ x ๒ = ๒,๐๒๔ มิลลิเมตรต่อหนึ่งเฟรมขาตั้ง กรณีดินอ่อนยุบตัวก็ต้องใช้ความยาวเพิ่มจากเดิมเป็นสองเท่า 

3.2) ตรวจสภาพอุปกรณ์ ตรวจการติดตั้งโครงสร้างหลักเก้าชิ้น

การตรวจสภาพอุปกรณ์นั่งร้าน ก็จะมีหลักการและวิธีการเหมือนๆ กันคือตรวจการโก่งงอ บิดเบี้ยวเสียรูป สนิมรุนแรงกระทั่งเห็นตามด (pin hole) ซึ่งตามดที่กำลังกล่าวถึงนี้แสดงว่าการเกิดสนิมส่งผลให้พื้นผิวของโลหะขึ้นรูป ต่างความหนากันทำให้การกระจายโหลดเชิงกลไม่สม่ำเสมอ พื้นผิวส่วนที่ถูกสนิมกันกร่อนรุนแรงก็จะเป็นจุดอ่อน รับโหลดได้น้อยกว่าส่วนอื่น ซึ่งอาจจะส่งผลให้เกิดอุบัติเหตุจากการหัก การพัง ฯลฯ อุปกรณ์หลักเก้าชิ้นซึ่งต้องตรวจประกอบด้วย 

วิธีติดตั้งและวิธีตรวจนั่งร้านชั้นเดียว

• วางแผ่นฐานนั่งร้านและแจ็คเบสบนพื้นล่าง
• ติดตั้งเฟรมขาตั้งทั้งคู่บนแจ็คเบส (jack base แป้นปรับเกลียว)
• ติดตั้งค้ำยันสองชิ้นหน้าหลัง
• ติดตั้งเฟรมครอบ
• ใช้ไม้บรรทัดระดับน้ำวัดระดับเฟรมครอบตามแนวนอน วัดความดิ่งของเฟรมขาตั้งและปรับเกลียวแจ็คเบสให้ได้ระดับ
• ติดตั้งแผ่นปูพื้นและยึดแน่นกับเฟรมครอบ
• ติดตั้งข้อต่อสี่ชิ้น เฟรมขาตั้งและติดตั้งค้ำยันเพื่อช่วยกันคนตก
• ติดตั้งนั่งร้านอีกหนึ่งเบย์สำหรับขึ้นลง โดยประกบติดกับเบย์ทำงาน เบย์นี้ไม่ต้องติดตั้งเฟรมครอบและแผ่นปูพื้นแต่ให้ติดตั้งแผ่นทางเดินคู่บันไดเท่านั้น 

วิธีติดตั้งและตรวจนั่งร้านสองชั้นและมากกว่าสองชั้น

กรณีเป็นนั่งร้านสองชั้นก็ใช้วิธีเดียวกันกับการติดตั้งนั่งร้านชั้นเดียว หากแต่ให้ติดตั้งซ้อนขึ้นไปด้านบนโดยเฟรมขาตั้งเสียบบนข้อต่อ ส่วนเฟรมครอบและพื้นนั่งร้านติดตั้งเฉพาะชั้นบนสุดซึ่งเป็นชั้นทำงานเท่านั้น ชั้นแรกติดตั้งอุปกรณ์เพื่อเดินขึ้นลงเท่านั้น ฉะนั้นจึงให้ติดตั้งเฉพาะแผ่นทางเดินคู่กับบันไดก็เพียงพอ ในกรณีที่ต้องการสูงกว่าสองชั้นก็ให้ติดตั้งตามเงื่อนไขที่ระเบียบปฏิบัติ (system procedure) ของสถานประกอบกิจการกำหนดหรือตามที่วิศวกรโยธากำหนด ซึ่งหมายถึงต้องแปลงสภาพโดยใช้ท่อและแคลมป์ร่วมด้วย ทั้งนี้ดังที่กล่าวไว้แล้ว ในลำดับก่อนหน้านี้