บริษัท เอเซีย แสงตะเกียง จำกัด (ASSA) : ฝึกอบรม

อบรม สัมมนา งานที่ปรึกษาจัดทำระบบ-ระเบียบปฏิบัติงาน

e-mail : sangtakieng@gmail.com  phone 093 7719222

ทบทวนองค์ความรู้ระดับพื้นฐาน

ทบทวนเรื่องแรก : กลุ่มอันตรายในงานปฏิบัติการอุตสาหกรรม

ปฐมบทแห่งการประเมินสภาพงาน มาจากวิชาการที่เกี่ยวข้องหลายภาคส่วน แต่ที่ยึดเป็นหลักมีสองส่วนคือวิชาการทางด้านสุขศาสตร์อุตสาหกรรม (industrial hygiene : คาดการณ์-ตระหนัก-ประเมิน-ควบคุม anticipation-recognition-evaluation-control measure) และวิชาทางด้านวิศวกรรมความปลอดภัย (safety engineering) /การประยุกต์ใช้สองศาสตร์นี้ ไม่ได้นำทฤษฎีล้วนมาใช้ หากแต่จะนำมาปรับใช้ในลักษณะทฤษำีเชิงปฏิบัติการ ทั้งนี้เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายซึ่งเป็นคนทำงานเข้าใจได้ง่าย และมีประสิทธิภาพสูงสุดในการควบคุมอุบัติเหตุด้วย ดังนั้น-การประยุกต์ใช้จึงยึดแนวทาง ให้อันตรายที่แฝงอยู่ในการทำงาน (plant related hazards) แบ่งออกเป็น 4 กลุ่มดังนี้ คือ

อันตรายทางกายภาพ physical hazard : ตัวอย่างเช่นไฟฟ้าดูด ลื่นล้ม สั่นสะเทือน บาดตัดหนีบ ทิ่มแทง ฝุ่นควัน ร้อนหนาว กระแทกชน ทุบตี ตกจากที่สูง ตกใส่ รังสี ฯลฯ อันตรายทางด้านเคมี chemical hazard : ต้องทำความเข้าใจว่าเคมีหรือวัถุอันตราย (chemical or hazadous substances) อาจจะอยู่ในสถานะใด สถานะหนึ่ง อาจอยู่ในรูปของแข็ง เป็นของเหลวหรืออยู่ในสถานะก๊าซก็ได้ ทั้งนี้เมื่อเข้าสู่ร่างกายจะทำให้ระบบใดระบบหนึ่งภายในร่างกายทำงานผิดปกติ อันตรายทางด้านไบโอโลจิคัล biological hazard : สำหรับการปรับใช้กับงานที่อับอากาศซึ่งไม่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมผลิตอาหาร น้ำหรือเครื่องดื่ม ให้เข้าใจเพียงง่ายๆ ว่า-หมายถึงสิ่งมีชิวิตขนาดเล็ก เมื่อเข้าสู่ร่างกายจะทำให้เกิดโรคจากการทำงาน เช่นเชื้อโรค แบคทีเรีย   อันตรายทางด้านเออร์กอนโอมิกส์ ergonomics hazard : สาเหตุหลักของอันตรายกลุ่มนี้มาจากการยกของหนักเกินกำลัง ยกของท่าทางฝืนธรรมชาติ และท่าทางการทำงานซ้ำ-ซ้ำ เดิม-เดิม มีความถี่มากครั้งต่อวัน ซึ่งสามสาเหตุที่กล่าวถึงนี้ จะส่งผลกระทบต่อกล้ามเนื้อโครงร่างและระบบกระดูก

ทบทวนเรื่องที่สอง : เครื่องมือที่ใช้ชี้บ่งและระบุอันตราย (Hazards Identified)

เครื่องมือที่ใช้ชี้บ่งและระบุอันตราย มีเป็นจำนวนมาก ถูกคิดค้นและสร้างขึ้นจากหลายองค์กร มีเจตนารมณ์เดียวกันคือควบคุมอันตรายไม่ให้เกิดกับคน ทรัพย์สินขององค์กร สิ่งแวดล้อมและไม่ให้เกิดผลกระทบกับชุมชน ซึ่งในรายละเอียดของเครื่องมือหรือวิธีการ จะแตกต่างกันไปให้สอดคล้องกับกระบวนการทำงานนั้นๆ ตัวอย่างเช่น

ใบตรวจสอบความปลอดภัย Checklist what if analysis HAZOP hazard and operability studies FTA fault tree analysis FMEA failure modes and effects analysis ETA even tree analysis PTA pre task analysis PA problem analysis PPA potential problem analysis JSA job safety analysis JSEA job safety and environmental analysis JHA job hazard analysis JTAP job task analysis and procedure MORT management oversight and risk tree fish bone diagram causes and effect-bow tie มอก.18004 หรือ M3E risk assessment มาตรฐานสากลต่างๆ ฯลฯ เป็นต้น

ดังกล่าวก่อนหน้านี้ ว่าการชี้บ่งและระบุอันตราย สำหรับกลุ่มงานเสี่ยงอันตรายสูง 7 ประเภทคือ 1. งานความร้อนและประกายไฟ /2. งานบนที่สูง /3. การทำงานนั่งร้าน /4. งานไฟฟ้าแรงสูง /5. งานขุดเจาะในเขตโรงงาน /6. งานขนถ่ายด้วยจักรกลผ่อนแรง /และ 7. งานที่อับอากาศ แนะนำให้ใช้วิธีประเมินสภาพงานหรือประเมินความเสี่ยง

การประเมินสภาพงานหรือการทำประเมินความเสี่ยง แนะนำเพิ่มเติมดังนี้ :

การประเมินสภาพงานหรือการประเมินความเสี่ยงมีหลายมาตรฐาน ให้เลือกใช้มาตรฐานที่ถนัดที่สุด ผู้ทำประเมินสภาพงานหรือประเมินความเสี่ยง ควรมีพื้นฐานที่ดี-เกี่ยวกับการวิเคราะห์ความปลอดภัย (JSA-Job Safety Analysis) หลังจากนั้นจึงฝึกใช้เครื่องมือนี้ เป็นลำดับถัดไป  การทำประเมินสภาพงานหรือประเมินความเสี่ยง หลังจากชี้บ่งและระบุอันตรายได้แล้ว จะต้องหาระดับความรุนแรงจากอันตรายที่อาจเกิด หลังจากนั้นให้กำหนดมาตรการควบคุมอุบัติเหตุที่มากพอกับระดับความรุนแรงที่ประเมินได้ /ส่วนเจเอสเอ หากชี้บ่งและระบุอันตรายได้ให้กำหนดมาตรการควบคุมอุบัติเหตุได้เลย ไม่ต้องหาระดับความรุนแรง /เชิงเปรียบเทียบ จึงถือว่า-การประเมินสภาพงาน-เป็นเครื่องมือที่สูงกว่า-เจเอสเอ- จึงแนะนำให้ใช้กับกลุ่มงานที่มีลักษณะเสี่ยงอันตรายสูง ผู้ที่ไม่คุ้นเคยกับเครื่องมือนี้ ช่วงเริ่มแรก-ประมาณ 30 จ๊อบ ควรศึกษาเรียนรู้จากผู้ชำนาญการณ์หรือผู้เชี่ยวชาญก่อน หลังจากมีความเข้าใจและมีความสามารถแล้ว จึงทำด้วยตนเองและฝึกสอนผู้อื่นเป็นลำดับถัดไป

ทบทวนเรื่องที่สาม : การประเมินสภาพงานหรือการประเมินความเสี่ยง Risk Assessment

notes บทความวิศวกรรมความปลอดภัยนี้ จะอ้างอิงมาตรฐานออสเตรเลีย/นิวซีแลนด์ AS/NZS 4360 : Risk Management, เพราะฉะนั้น ข้อมูลที่ปรากฎก็จะสอดคล้องกับแนวปฏิบัติของมาตรฐานดังกล่าว

การประเมินความเสี่ยง (AS/NZS 4360) เป็นการคาดการณ์ระดับความรุนแรงของอุบัติการณ์ที่อาจเกิด โดยมองถึงโอกาสที่จะเกิด (Likelihood) และผลกระทบที่ตามมา (Consequence) /ให้เริ่มศึกษาความหมายจำเพาะดังนี้ก่อน :

โอกาสที่จะเกิดอุบัติเหตุ Likelihood Score

Almost Certain-เกิดขึ้นบ่อย (5) : เหตุการณ์ที่คาดว่าอาจจะเกิดขึ้นได้ในเกือบทุกสถานการณ์ เกิดได้มากกว่า 1 ครั้งต่อปี Major-น่าจะเกิดขึ้น (4) : เหตุการณ์ที่อาจเกิดขึ้นได้ และเคยเกิดขึ้นมาแล้วกับงานลักษณะนี้ Possible-มีโอกาสเกิด (3) : เหตุการณ์ที่อาจเกิดขึ้นได้ Unlikely-ไม่น่าเกิดขึ้น (2) : เหตุการณ์ที่อาจเกิดขึ้นได้บ้าง แต่บางสถานการณ์เท่านั้น Rare-เกิดยากมาก (1) : เกิดยากมาก ซึ่งจะเกิดขึ้นได้ภายใต้สถานการที่จำเพาะเท่านั้น

ผลกระทบที่อาจตามมา Consequence Score

Critical-เกิดขึ้นบ่อย (5) : บุคคลเสียชีวิตหรือมีผลกระทบกับกลุ่มคน เช่นบาดเจ็บจำนวนมากหรือตายหมู่ Major-น่าจะเกิดขึ้น (4) : บุคคลเสียชีวิตหรือหรือทุพพลภาพรุนแรงเช่น อัมพาตหรือสูญเสียอวัยวะ Moderate-มีโอกาสเกิด (3) : บาดเจ็บขั้นรุนแรง ไม่สามารถรักษาให้หายตามปกติได้ เช่นแผลไหม้รุนแรงบนผิวหนังส่วนใหญ่ของร่างกาย สมองกระทบกระเทือน การบาดเจ็บที่ต้องใช้เครื่องช่วยหายใจ เป็นต้น Minor-ไม่น่าเกิดขึ้น (2) : เกิดการบาดเจ็บ แต่สามารถรักษาให้หายตามปกติได้ Low-น้อยมาก (1) : เกิดการบาดเจ็บหรือไม่สบายเล็กน้อยในระยะเวลาสั้นๆ เช่นถูกบาด รอยถลอก โดนเปลวความร้อนหรือโดนแสงแดดจ้าแสบร้อน

ทบทวนเรื่องที่สี่ : มาตรการควบคุมอันตราย Hazards Control or Control of Measure

notes บทความฉบับนี้-นำเสนอวิธีการที่ผนวกรวมระหว่างทฤษฎีเชิงปฏิบัติการ + การเก็บข้อมูลการทำงานจริงจากภาคสนาม 10-15 ปี /จึงนำมาแนะนำในลำดับนี้ และไม่ได้หมายความว่าทฤษฎีเดิมที่ใช้ศึกษาในมหาวิทยาลัย & ในสถานศึกษา มีความผิดปกติแต่อย่างใด (ทฤษฎีเรียนรู้ในบางสถานศึกษา กำหนดมาตรการควบคุมอุบัติเหตุระดับพื้นฐานไว้ 3 แบบคือ : ควบคุมที่แหล่งกำเนิด ควบคุมที่ทางผ่านและควบคุมที่ตัวบุคคล : Source-Pathway-Receiver)

การควบคุมอุบัติเหตุ จะเกิดขึ้นหลังจากชี้บ่งและระบุอันตราย เน้นย้ำเสมอว่า-ลำดับทำงานใดก็ตามที่พบว่ามีอันตรายแฝงอยู่ให้กำหนดมาตรการควบคุมป้องกันอุบัติเหตุ & กระบวนการทำงานที่แตกต่างกัน-อันตรายก็จะแตกต่างกัน ฉะนั้นมาตรการควบคุมและป้องกันอุบัติเหตุจึงต้องใช้มาตรการที่แตกต่างกันไปด้วย, สำหรับทฤษฏีเชิงปฏิบัติการ เรามีทั้งหมดห้ามาตรการ แต่ส่วนมากจะใช้เพียง 3 มาตรการ

มาตรการควบคุมอุบัติเหตุ Control of Measure

ควบคุมอุบัติเหตุ โดยแยกงานออกจากอันตราย eliminate get rid of the hazards ควบคุมอุบัติเหตุ โดยเลือกใช้วิธีหรือกระบวนการที่อันตรายน้อยกว่าแทน substitute replace with less hazardous material or process ควบคุมอุบัติเหตุ โดยวิธีทางวิศวกรรม Engineering a Solution ควบคุมอุบัติเหตุ โดยวิธีบริหารจัดการ Adminitrative Control ควบคุมอุบัติเหตุ โดยใช้อุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคล ให้ตรงกับลักษณะงาน personal protective equipment correct for work task

ดังกล่าวแล้ว การทำงานในลักษณะซ่อมบำรุงหรือตรวจ-รักษาสภาพเครื่องจักรอุตสาหกรรม  ส่วนมากจะใช้ 3 มาตรการหลังคือ มาตรการบริหารจัดการ มาตรการทางวิศวกรรมและใช้พีพีอี : จึงขยายความเพิ่มดังนี้

ควบคุมอุบัติเหตุ โดยมาตรการทางวิศวกรรม Enginerring a Solution : ใช้เครื่องป้องกันระหว่างอันตรายกับคนหรือตัดแยกระบบ (barriers, isolation) guards between people and hazards : คือการใช้อุปกรณ์ฮาร์ดแวร์เพื่อควบคุมอันตรายซึ่งเรามักเรียนรู้เป็น ๓ กลุ่ม กลุ่มแรกเป็นแถบกันเตือน แถบกั้นอันตรายและธงริ้ว, รั้วแข็ง สัญลักษณ์ความปลอดภัยและหมายความรวมถึงการนำมาใช้หรือยกเลิกอุปกรณ์ฮาร์ดแวร์ตามลักษณะงานด้วย ควบคุมอุบัติเหตุ โดยวิธีบริหารจัดการ Adminitrative Control : ตัวอย่างเช่น มีระบบเอกสารสนับสนุนการปฏิบัติงาน เช่นขออนุญาตทำงาน ระเบียบปฏิบัติ คู่มือคำแนะนำ ใช้มาตรฐานสากล ใช้กฎหมาย ฝึกอบรมคน ฯลฯ เป็นต้น ควบคุมอุบัติเหตุ โดยใช้อุปกรณ์คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคล ตรงกับลักษณะงาน personal protective equipment correct for work task : พีพีอี แบ่งออกเป็นสองกลุ่มคือ อุปกรณ์ระดับพื้นฐานและระดับพิเศษเฉพาะงาน /การใช้พีพีอีเป็นมาตรการร่วมเท่านั้น หมายความว่านอกจากใช้มาตรการข้างต้นแล้ว ก็ให้ใช้มาตรการนี้ร่วมด้วยเสมอ

ตัวอย่าง : พื้นที่ปฏิบัติงานคับแคบ มีท่อน้ำดิบขวางกั้นพื้นที่ ขณะทำงานฯ โดยลำตัวอยู่ในลักษณะคุดคู้ไม่สะดวก อาจมีผลกระทบทางด้านเออร์โกโนมิกส์, การควบคุมอุบัติเหตุ

ถอดท่อเป็นการชั่วคราวเพื่อให้คนทำงานไม่ต้องคุดคู้ หลังจากงานแล้วเสร็จจึงประกอบฯ กลับ, กรณีเช่นนี้เรียกว่าการควบคุมอุบัติเหตุโดยทางวิศวกรรม กรณีไม่ควรถอดท่อ-ออก เนื่องจากยากลำบากเกินไปและไม่คุ้มทุน คนต้องทำงานลักษณะลำตัวคุดคู้ แต่บริหารจัดการโดยเขียนไว้ในคู่มือคำแนะนำ (Work Instruction) ให้จัดผู้ปฏิบัติงานเป็น 2 ทีม โดยกำหนดให้สลับกันทำงานทีมละหนึ่งชั่วโมง, กรณีเช่นนี้ถือว่าเป็นการควบคุมอุบัติเหตุโดยทางบริหารจัดการ

ขั้นตอนการประเมินสภาพงานหรือประเมินความเสี่ยง

กำหนดขั้นตอนปฏิบัติงานตั้งแต่ขั้นตอนแรกกระทั่งงานแล้วเสร็จ (Creat Working Steps) นำแต่ละขั้นตอนมาพิจารณา เพื่อชี้บ่งและระบุอันตราย (Hazards Identified) ซึ่งต้องพิจารณาให้ครอบคลุมทุกกลุ่มของอันตราย P=Physical Hazeads อันตรายทางด้านกายภาพ, C=Chemical Hazard อันตรายทางด้านเคมี, B=Biological Hazard อันตรายทางด้านไบโอโลจิคัล, และ E=Ergonomice Hazard อันตรายทางด้านเออร์โกโนมิกส์ ประเมินระดับความเสี่ยงก่อนกำหนดมาตรการควบคุม, ว่าอยู่ระดับใด (L-M-H-E)     กำหนดมาตรการควบคุมอุบัติเหตุ ประเมินระดับความเสี่ยงหลังกำหนดมาตรการควบคุม ต้องอยู่ที่ระดับ low=ต่ำ /หากลำดับทำงานใด ไม่สามารถลดระดับความรุนแรงให้ลงถึงระดับ low ได้-ให้ควบคุมโอกาสที่จะเกิดอุบัติเหตุ (likelihood) ให้เหลือระดับต่ำที่สุด และเมื่อดำเนินการเช่นนี้แล้ว ความเสี่ยงนั้นถือว่าอยู่ระดับที่ยอมรับได้

กลับหน้าแรก : คลิ๊กตรงนี้

กลับเมนูหลัก ความปลอดภัยการทำงานที่อับอากาศ : คลิ๊กตรงนี้

ไปยังเมนู คุณสมบัติของผู้เกี่ยวข้องกับงานที่อับอากาศ : คลิ๊กตรงนี้

ไปยังเมนู วิธีการ หลักเกณฑ์บ่งชี้ที่อับอากาศ : คลิ๊กตรงนี้

ไปยังเมนู บทบาท หน้าทีและความรับผิดชอบของผู้เกี่ยวข้อง : คลิ๊กตรงนี้

ไปยังเมนู การขออนุญาตเข้าทำงานและการขออนุญาตเลิกงาน : คลิ๊กตรงนี้

ไปยังเมนู การตรวจวัดก๊าซและเทคนิคระบายอากาศ : คลิ๊กตรงนี้

ไปยังเมนู อุปกรณ์ป้องกันอันตรายส่วนบุคคลและ SCBA : คลิ๊กตรงนี้

ไปยังเมนู แผนฉุกเฉินและอุปกรณ์ช่วยชีวิต ช่วยเหลือ : คลิ๊กตรงนี้

ไปยังเมนู หลักสูตรที่ฝึกอบรมและสัมมนา คลิ๊กตรงนี้